Bank pozwał o zwrot kapitału po unieważnieniu kredytu — i przegrał

Omawiamy wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z 24 kwietnia 2025 r. (sygn. I C 1728/24) wraz z uzasadnieniem z 9 czerwca 2025 r. Dane stron zostały zanonimizowane — piszemy o „kredytobiorcy" i „banku". Sprawa dobrze pokazuje, co dzieje się po wygranej o nieważność kredytu walutowego: bank często sam pozywa o rozliczenie, a sposób, w jaki kredytobiorca wcześniej się zachował, potrafi przesądzić o wyniku i o kosztach.

Tło: najpierw kredytobiorca unieważnił umowę

Punktem wyjścia była umowa kredytu mieszkaniowego w walucie obcej (EUR) z 2010 r. — z mechanizmem przeliczania wypłaty i spłat po kursach z tabeli banku. Kredytobiorca wytoczył sprawę o ustalenie nieważności. W pierwszej instancji przegrał, ale sąd apelacyjny zmienił wyrok i prawomocnie ustalił nieważność umowy, zasądzając na rzecz kredytobiorcy zwrot części wpłaconych kwot z odsetkami (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 25 października 2024 r., sygn. V ACa 1346/24).

Od tego momentu obie strony miały wobec siebie odrębne roszczenia: kredytobiorca o zwrot tego, co wpłacił, a bank o zwrot wypłaconego kapitału. To typowe rozliczenie według tzw. teorii dwóch kondykcji.

Potem bank pozwał o zwrot kapitału

Bank skierował przeciwko kredytobiorcy pozew o zapłatę równowartości wypłaconego kapitału (ok. 222 tys. zł), powołując się na bezpodstawne wzbogacenie i obawę przedawnienia własnego roszczenia. W toku sprawy bank cofnął to żądanie — kapitał został w międzyczasie rozliczony — i ograniczył powództwo do skapitalizowanych odsetek za opóźnienie (ok. 10,4 tys. zł), naliczonych za okres od wezwania do dnia, w którym otrzymał oświadczenie kredytobiorcy o potrąceniu.

Sąd rozstrzygnął sprawę na korzyść kredytobiorcy: umorzył postępowanie w zakresie cofniętego kapitału, oddalił żądanie odsetkowe i zasądził od banku zwrot kosztów procesu. Niżej trzy powody, dla których tak się stało.

1. Prawomocne unieważnienie wiąże kolejny sąd

Sąd rozpoznający pozew banku nie badał od nowa, czy umowa była ważna. Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. prawomocny wyrok wiąże nie tylko strony, ale i inne sądy. Skoro nieważność umowy została już prawomocnie przesądzona między tymi samymi stronami, w kolejnej sprawie stanowi to kwestię wstępną (prejudycjalną), której nie wolno oceniać odmiennie — nawet gdyby argumentacja wcześniejszego wyroku budziła wątpliwości.

W praktyce: wygrana o nieważność „pracuje" dalej. W sprawie o rozliczenie bank nie może już skutecznie twierdzić, że umowa jednak obowiązuje.

2. Potrącenie umorzyło roszczenie banku — ze skutkiem wstecznym

Po wyroku apelacyjnym kredytobiorca złożył bankowi oświadczenie o potrąceniu (art. 498–499 k.c.): zestawił swoją wierzytelność z wierzytelnością banku o zwrot kapitału. Ponieważ jego należność była wyższa, dług banku „skonsumował" roszczenie banku w całości, a nadwyżki kredytobiorca dochodził osobno.

Sąd przypomniał, że potrącenie ma moc wsteczną — działa od chwili, w której stało się możliwe. To właśnie przesądziło o oddaleniu żądania odsetkowego: skoro potrącenie wstecznie umorzyło wierzytelność banku, brakowało podstawy, by naliczać od niej odsetki za opóźnienie. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że bank, pobierając raty w czasie sporu o ważność umowy, musiał liczyć się z obowiązkiem ich zwrotu.

3. Bank, który cofa pozew, przegrywa — i płaci koszty

Najważniejszy element dla osób, które boją się pozwu „rozliczeniowego" od banku. Co do zasady stronę, która cofa pozew, traktuje się jak przegrywającą — chyba że wykaże, że wytoczenie sprawy było niezbędne do celowego dochodzenia praw. Sąd uznał, że bank tego nie wykazał.

Z ustaleń wynikało, że kredytobiorca od miesięcy dążył do ugodowego rozliczenia, kierował wnioski i wprost wyraził zgodę na wzajemne potrącenie — które zresztą sam bank wcześniej proponował. Mimo to bank zwlekał z finalizacją rozliczenia i wytoczył powództwo krótko po pierwszym wyroku, w trakcie rozmów ugodowych, bez racjonalnego uzasadnienia. W ocenie sądu to bank dał powód do procesu, a nie kredytobiorca — dlatego na podstawie art. 98 k.p.c. obciążono bank kosztami zastępstwa procesowego pozwanego (ok. 10,8 tys. zł).

Co to oznacza dla kredytobiorcy

Wyrok dotyczy konkretnej sprawy i nie przesądza żadnej innej — każde rozliczenie oceniane jest na podstawie własnych dokumentów i okoliczności. Pokazuje jednak praktyczny wzorzec działania, gdy po unieważnieniu kredytu walutowego bank występuje o zwrot kapitału lub odsetek:

— prawomocny wyrok o nieważności wiąże w kolejnej sprawie i upraszcza obronę;
— poprawnie złożone potrącenie potrafi umorzyć roszczenie banku i odciąć odsetki;
— ślad korespondencji i prób ugodowych może przełożyć się na rozstrzygnięcie o kosztach.

Dlatego sposób prowadzenia rozliczenia — kolejność pism, treść oświadczeń, terminy — bywa równie ważny jak sam wyrok o nieważności. To obszar, w którym łatwo o kosztowny błąd, jeśli działa się bez wsparcia.

Najczęstsze pytania

Omówienie ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Dane stron zostały zanonimizowane. Powołane sygnatury (I C 1728/24 — Sąd Okręgowy w Katowicach; V ACa 1346/24 — Sąd Apelacyjny w Warszawie) pochodzą z treści orzeczeń. Pełne treści dostępne są w oficjalnych źródłach, m.in. w Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych (orzeczenia.ms.gov.pl). Kwalifikacja konkretnej sprawy zależy od jej dokumentów i okoliczności.